Chcemë sprostowac przë ti leżnoscë wëdowiédzã ò naszich starnach – ne są w sécë òd 2006 rokù, a ni “2 lata” jakno mòże to ùczëc w aùdicëji. Jesma rad z tegò, że na téma, chòc gwës w przërówaniu do wszelejaczich sztridów mało medialnô, nalazła sã w Radio Gduńsk.

* Logò Radia Gduńsk pòchôdô ze starnów radio.gdansk.pl ë to òne są jegò miéwcą

Òbrôz ISO platczi (680 MB) mòże zladowac z negò placu:

• Kaszëbsczi Remix Kubuntu 9.10 (csb-lite)
  i386 (x86, 32-bitowi, na wersëjô robi równak téż na 64-bitowich kòmpùtrach)

Przëdatnô wama mòże òkôzac sã pòmòc w ùsôdzeniô sztartowi platczi CD pòd Windowsã ze zladowónegò lopka, czëtôjtã proszã ò tim na naji starnie: Zrechtowanié sztartowi platczi cd/dvd pod windowsa

Jakno zrëszëc Kaszëbsczi Remix Kubuntu 9.10 ju pò wëpôleniu platczi?

Włóżta zwëczajano platkã do wajegò nëkù CD ë zrëszta kòmpùtr z niã bënë. Pò wëskrzënieniu sã sztartowégò menu klëknijta na knąpã  Enter abë zrëszëc systema blós z CD – bez instalacëji. Jeżlë sã to wama nie darzëło, to je nót wama zmienic sztartową pòsobnicã w BIOS kòmpùtra.

Czim je Kaszëbsczi Remix Kubuntu 9.10?

Nie je òn tak pò prôwdze niczim jinszim jakno kąsk zmòdifikòwóną wersëjã Kubuntu 9.10 dofùlowóną ò kaszëbsczi ë pòlsczi jãzëk. Ne dwa jãzëczi dôwają nama mòżnotã przëstãpù téż do bòkadny softwôrë w pòlsczim jãzëkù, chtërnô jesz nie je zdolmaczonô na kaszëbsczi. Bëło to dlô naji wôżné, bò dzãka temù nié mómë ògrańczeniô w dofùlowaniu systemë zrozmiałima dlô brëkòwników programama.

Jaczé wspiarcé mô Kaszëbsczi Remix Kubuntu 9.10?

Taczé sómé jakno kòżdô jinszô wersëjô Kubuntu – prosto z serwerów ùdbów familëji Ubuntu, dze téż nachôdô sã m.jin. naji dolmaczënk.

Je Kaszëbsczi Remix Kubuntu 9.10 nową distribùcëją?

Nié, nie je.

To le zestôwk aplikacëjów ë nastôwów jaczé kòżdi mòże téż sómemù ù se w Kubuntu ùsôdzëc.
Ùsôdzony òstôł òn do tegò, abë zlëtczic nowim brëkòwnikòm Linuksa prawie ne nastôwë.

Jak to je w nim z pisaniém pò pòlskù?

Mómë aùtomatno dodóné dwa ùstôwë klawiatrë: kaszëbsczi ë pòlsczi. Klëknijta zwëczajno na pòlską fanã z nôdpisã “csb” abë zmienic ùstôw na pòlsczi ë znôwù nazôd abë dobëc kaszëbsczi.

Jak to je z tim kaszëbscizm dolmaczënkã?

Mómë starã òd 4 lat ò to abë naji dolmaczënk bëł jak nôlepszi, jesma równak le lëdzama, a lëdze robia fele, stądka proszimë ò zrozmienié dlô przez waji dozdrzónych zmiłków.
Kaszëbsczi Remix Kubuntu 9.10 zamëkô w se w przédnym dzélu naji całowny dolmaczënk òkrãżô KDE ë je dofùlowóny baro malińczim dzélã przëstãpnegò w kaszëbsczim najegò dolmaczënka Ubuntu.

Gdze dobëc pòmòcë w sécë?

Pòmòcné artikle dobëjeta  m.jin.:

• na pòlskòjãzëkòwich starnach: ubuntu.pl
• anielskòjãzëkòwich starnach kubuntu.org
  

Żëczëmë wiele szpôsu w testowaniu!!!

Mark Kwidzińsczi ë Michôł Òstrowsczi

Linux Mint 8

Jinaczi jakno Ubuntu ë wielu jinszëch linuksowich distribùcëjach, w Linux Mint mómë ju z dodomù winstalowóné nôwôżniészé mùltimedialné kòdeczi, tak że mòże zarô pò instalacëji zrëszac lopczi  MP3, grac platë DVD czë òbzérac filmë na YouTube.

Kaszëbsczé menu Linux Mint 8

Linux Mint 8 - skaszëbiony

Linux Mint przënôszi ze sobą swòjé menu, chtërné ju terô, dzãka naji przë nim robòce, je téż przëstãpné w kaszëbsczim jãzëkù –  to samò tikô sã tipicznych blós dlô Linux Minta aplikacëjów. Na nen ôrt, chòc dolmaczëc, dolmaczimë wicy przë KDE, dostôwô z Linux Mintã brëkòwnik wersëjã òperacjowi systemë Linux òpiarti na GNOME, chtërnô ju z pòzdrzatkù bëtnoscë kaszëbsczégò jãzëka mòże ju dac mù zadowòlenié.

Prostota instalacëji, winstalowóné kòdeczi ë kaszëbsczi jãzëk wëdôwają sã gôdac do kaszëbsczich lubòtników GNOME za ną distribùcëjã. Z czasã bãdze gwës téż wicy przëstspnych kaszëbskòjãzëkòwich aplikacëjów – chãtni do wespółrobòtë są do ni rôczony!!

Zladowac Linux Minta mòże ze starnów: linuxmint.com

Pùnktualno z terminã realizacëji pòkôza sã nowô wersëjô 9.04 (Jaunty Jackalope) pòpùlarny linuksowi distribùcëji Ubuntu. Do zladënkù stoją òbrôzë CD/DVD dlô desktopów ë serwerów z 32 ë 64 bitowima procesorama z architekturą x-86, jakno ë wersëjô Ubuntu 9.04 Netbook Remix na pamiãc USB dlô Netbooków.

Bënë nowégò wëdôwkù mómë m.jin. : nowé jądro (2.6.28.11), X-Server w nowim wëdôwkù 1.6.0, zaktualnioną softwôrã.

Ubuntu zamëkôw se graficzné òkrãżé GNOME 2.26.1, a Kubuntu KDE 4.2.2. Przë tim slédnym wôrt je dodac, że mómë w nim kaszëbską wersëjã KDE jakô je lepszegò kwalitetu jakno rëchliszé wëdôwczi. Króm tegò mają rozwijôrze Ubuntu dorobioné startowanié systemë tak, że skrodzëł sã nama czas startowaniô ò kòl 30%. Familëjô Ubuntu wspiérô téż terô nową systemã lopków Ext4, chtërnô stoi do wëbiérkù króm standardowi jesz u Ubuntu Ext3.

Òbrôzë platków mòże zladowac darmôk z:

• Kubuntu: http://www.kubuntu.org/getkubuntu
• Ubuntu: http://www.ubuntu.com/getubuntu/

abò téż zamówic darmôk CD z negò placu:

• Kubuntu: https://shipit.kubuntu.org/
• Ubuntu: https://shipit.ubuntu.com/

Nowé òkrãżé KDE 4.1.2 niese ze sobą, w przërównaniu do 3.5.9, wiele zmianów. W dzélu równak mómë part znónëch nama rëchli fùnkcëjów, jaczé jesz nie są przistãpny w KDE 4.1 – brëkòwnicë co nie chcą tich starcëc, niech òstaną narô jesz przë KDE 3.5.x ë z Kubuntu 8.04 Hardy Heron, nen wëdôwk je dali wspiéróny. Proszëmë przeczëtac na starnach kde.org articzel “Is KDE 4.1 for you?” (“Je KDE 4.1. dlô ce?”) bë sã ùgwësnic, czë ju je wôrt wama przeńc na nowé òkrãżé. Pòmòc w migracëji z KDE 3 na KDE 4 nalezeta na starnach wiki.kubuntu.org .

Pùlt

Sztandardowò w Kubuntu 8.10 niese ze sobą pùlt Plasma – to dopasowóny zestôwk wszelejaczich widżetów z dofùlowaniama, jacze dôwają mòżnotã dobregò dopasowaniô do se KDE 4. Tak na przëmiôr QuickAccess Plasmoid w panelu dôwô mòżnotã prostegò dońdzeniô do lopków w domôcëm katalogù. Efektë pùltu KWin są sztandardowò aktiwòwóné ë tak mómë m.jin. ceniowanié ë przezérnotã òknów – te równak mòże òbôczec blós jeãlë graficznô kòrta to ùmòżlëwiô, jinaczi nie są òne aktiwòwóné.

Nôrzãdza

Z nôrządów mómë menadżera lopków Dolphin, jaczi òstôł w KDE 4 dali pòprôwionym ë przez co mómë ju baro mòcné nôrzãdze sprôwianiô bënë – mòże rówank dali brëkòwac do tegò Konquerora. Do sprôwioaniô paczetama softwôrë je w nowim KDE Adept, z dopasowanym do ni wëzdrzatkã, w nowi wersëji 3.0, jakô je barżi sztabilnô ë téż mni brëkùjącô dostónków do robòtë.
Nowô je téż softwôra do dôwaniô wiedzë ò zaktualnieniach, załamaniach sã softwôrë ë mùszebnotë zrëszeniô systemë pò ji zaktualnieniu.
Króm tegò òstałë wszëtcze wôżné nôrzãdza Kubuntu zintegrowóné z KDE 4, abò przeniosłé do PyKDE4, przez co brëkòwnosc nowi wersëji Kubuntu 8.10 nie zatracëła sã.

Kaszëbsczi jãzëk

W tim wëdôwkù mómë ju baro prosti wëbiérk kaszëbsczégò jãzëka. Sygô przeńc do: Menu KDE > Systemòwi ùstôw > Kraj/dzél kraju ë jãzëk , tam wcësnąc knąpã Install new Language ë wëbrac zwëczajno kaszëbsczi z zestôwkù jãzëków.

Kaszëbsczi jãzëk pò winstalowaniu

Zladënk

Zladowac nowi wëdôwk Kubuntu mòże prosto ze starnë:

• http://www.kubuntu.org/getkubuntu/download

Dlô lubòtników kaszëbsczégò jãzëka w Linukse dobrą nowiną je gwës pòkôzanié tegò w kùńcu téż w ti distribùcëji – wëdôwk z KDE. Mandriva je gwës slédną z tich “wiôldżich” distribùcëjów w jaczi kaszëbizna nalôzła swój plac – kaszëbskô kalwiatura nalazła sã tam ju rëchli.

Darmôk Mandriva Linux 2009 mòże zladowac jakno wëdôwczi One (live CD z mòżnotą instalacëji) ë Free (fùl wersëjô DVD) z graficznëm òkrãżã KDE ë GNOME. Króm tegò mómë w Mandrivie téż kòmercjowi wëdôwk »Powerpack«, jaczi mòże za dëtczi zamówic, ablo téż kąsk tóni zladowac ze starnów.

Starna zladënkù:

• http://www.mandriva.com/en/download.html

Czile dni nazôd pòkôza sã nama nowô wersëjô distribùcëji Fedora: Fedora 9.
Mómë żdóné z wiadłã ò tim do ùsôdzeniô artikla ò tim jak mòże ju nastôwic w Fedorze kaszëbsczi jãzëk w òkrãżu KDE 4.x.

Pòkôzanié sã kaszëbsczégò jãzëka w Fedorze je nôslédnym przëmiôrã na to, że dzãka najemù dolmaczënkù prosto przë KDE kaszëbizna wchôdô pòmalińkù do wszëtczich distribùcëjów. Nót je równak dodac, że bãdze òna bënë tak dołgò jak bãdzemë w sztãdze ùsôdzac nowé wersëje wëdôwków KDE – miejmë nôdzejã, że bãdze naji z czasã wicy ë że krôftu nama sygnie na tã robòtã.

Na Fedorã 9 trza bëło pòżdac, òd wersëji 8, kąsk wicy jakno 6 ksãżëców ë jakno to wiedno z nowima wëdôwkama biwô, zamëkô òna w se zaktualnioné paczétë softwôrë ë téż czile nowinków.
Bënë mómë graficzné òkrãżô GNOME w wersëji 2.22 ë KDE 4.0.3 zdofùlowaniém softwôrą z KDE 3.5.9 – króm tegò mòże téż winstalowac òkrãżé XFCE.
X-Server z X.org przëstãpny je w nônowszi wersëji 1.5, co mô schùtczac zreszanié systemë – minusã je równak to, że ten przëstãpny w Fedorze 9 jesz nié wspiérô nônowszich czérowników dlô graficznëch kôrtów Nvidia. Firefox mómë tuwò, jakno ë w Ubuntu 8.04, w beta wersëji 3.0, co sã mòże niejednëm nie widzëc. Całô lësta nachôdô sã na starnie realizacëji: http://docs.fedoraproject.org/release-notes/

Jeżlë jidze ò różné wspiarcé dlô niéwólnëch kòdeków, to Fedora nie je tuwò aż tak drësznô zôczątkùjącëm brëkòwnikòm, chòc je to w ni téż mòżlëwé.
Do tegò òtemknijta terminal jakno root, abò wspisëjąc przed niższim pòlétã su (jo, su, a nié czasã sudo!! jakno to je n.p. w Ubuntu) ë wpiszta:

wget http://livna-dl.reloumirrors.net/fedora/9/i386/livna-release-9-1.noarch.rpm
rpm -ivh livna-release-9-1.noarch.rpm

dali winstalëjta wszëtczé przëstãpné mùlimedialné wtëkôczë pisząc:

yum -y install gstreamer-plugins-bad gstreamer-plugins-ugly xine-lib-extras-nonfree

Na nen ôrt môta ju kąsk mùltimedialną wersëjã – jeżlë takô je wama nót.

Kaszëbsczi lùbòtnicë distribùcëji Fedora, bãdą na gwës rôd z tegò, żé króm klawiaturë, mòże terô ju téż wëbrac kaszëbsczi jãzëk dlô ni.

Czëtôjta: Fedora 9 z KDE pò kaszëbskù

Starnë zladënkù òbrôzów Fedorë:

• http://fedoraproject.org/get-fedora

Bôczënk: Do instalacëji kaszëbsczi Fedorë je nót przëstãp do nétë!

1. Zladënk òbrôzów ISO

Fedora 9 z KDE mòżeta winstalowac na dwa ôrtë:

1. prosto z live CD jakô zamëkô w se KDE – jeżlë chtos chce brëkòwac blós KDE, to niech to zrobi na ten ôrt – je to zwëczajno wiele mniszi òbrôz do zladënkù jakno òbrôz całi systemë na DVD
2. z DVD, wëbiérając przë instalacëji (pòkôże sã knąpa “Dopasëjë terô”) òkrãżé KDE – jeżlë tegò nié zrobita to winstalëje sã wama systema z GNOME. To nie je równak niżóden problem, bò mòżeta jesz do ni wiedno dograc pòzdze òkrãżé KDE.

Wszëtczé òbrôzë ISO mòże zladowac ze starnów:

• http://fedoraproject.org/pl/get-fedora
• lësta serwerów: http://mirrors.fedoraproject.org/publiclist/Fedora/9/
• lësta torrentów: http://torrent.fedoraproject.org/

Bôczënk: Nimò tegò, że móm przë instalacëji z DVD wëbróny pòlsczi jakno domëszlny jãzëk to pò zrezszëniô KDE wëskrzëniło mie sã menu pò anielskù. Przez to pòmòc w instalacëji kaszëbsczégò jãzëka bãdze zamëkała w se téż doinstalowanié felëjącëch pòlskòjãzëkòwich lopków. Te bãdze nama nót, bë móc zrozmiec jesz niéprzedolmaczoné programë na kaszëbsczi.

2. Instalacëjô kaszëbsczich ë pòlsczich lopków

2.1 Biéjta do KDE-menu ë tam do dzélu “Applications” ë wëbierzta tam pòddzél “Administration“

2.2 Tuwò klëknijta na górze na “Add/Remove Software“

2.3 W pòlu szëkbë wpiszta “Kashubian” ë wcësnijta knąpã “Find“

Skùtkã szëkbë bãdze, wëskrzëniony z prawi, lopk ò mionie kde-l10n-Kashubian….

2.4 Klëknijta terô na kaszëbsczi lopk ë wcësnijta ù dołu knąps “Zaisntaluj“.

Lopk sã wama winstalëje co mòże pòznac pò tim, że òbrôzk paczétu je terô òtemkłi.

2.5 Doinstalëjta terô pòlsczé lopczi jak wëzi, t.j.: wpiszta w pòlu szëkbë “Polish” ë wcësnijta knąpã “Find“. Z prawi starnë dostanieta dwa lopczi (dlô wersëji KDE 3.5.x ë KDE 4.0.x), naznaczta wprzód jeden ë gò winstalëjta, a pò tim drëdżi.

Lopczi jaczé są nama nót mómë ju w systemie ë terô zamknijta òkno dodôwaniô/rëmaniô aplikacëjów

3. Wëbiérk kaszëbsczégò jãzëka dlô systemë

3.1 Biéjta do KDE-menu a tamn do dzélu “Favorites” ë klëknijta na “System Settings“

3.2 Terô klëknijta na “Regional & Language“

3.3 Tuwò w dzélu “Country/Region & Language” wcësjita na knąpã “Add Language” ë dodôjta wprzód pòlsczi, a pò nim jesz rôz kaszëbsczi. Na ten ôrt bãdze akszëbsczi wëzi pòlsczégò co òznôczô, że je òn domëszlny dlô systemë. Jeżlë sã zmilita to zmieńta pòłożenié jãzëków strzélkama z prawi.

Wcësnijta terô na knąpã “Zastosuj” ë systema sã wamam zaktualni, pò czim wińdzta z systemòwégò nastôwù.

Terô le zrësztartëjta kòmpùtr, abò blós serwerã X wcëskając na raz kòmbinacëjã knapów Ctrl+Alt+Backspace.

Gratulëjã!!!
Pò wlogòwaniô znowa môta ju Fedorã 9 z KDE 4.x w kaszëbsczim jãzëkù!

Jeżlë jesz nié môta nastôwiony kaszëbsczi klawiaturë, to czëtôjta ò tim pòmòcny articzél:

• Kaszëbskô klawiatura w KDE 3.5.x

Je to nôslédny przëmiôr na to, że naju robòta przë KDE je widzałô w corôz wicy distribùcëjów, a nié le blós w Kubuntu – co mòże pòmëszlëc czëtając wpisënczi na najich starnach .

Dzél pòmòcë do Linuksa bãdzemë pòmalińkù dofùlowiwac przidatnëma artiklama ë to nié le blós ò kaszëbsczich wersëjach. Jeżlë môta pëtania, czë téż pòmëslënczi na przëdatné artikle, to proszëmë te sélac do naju ze starnë łaczbë.

Czëtôjta: Kaszëbsczi jãzëk w Debian Lenny

Testowô wersëjô Debiana je pòdle naju ju na tëli sztabilnô, że mòże jã zwëczajno brëkòwac, nimò tegò mùszimë dac òstrzegã, że jeżlë ji bãdzeta ùżëwac, to brëkùjeta ji na swòją òdpòwiedzalnotã.

1. Zladënk òbrôzów ISO

Òbrôzë ISO Debiana Lenny mòżemë zladowac ze starnów http://www.debian.org/devel/debian-installer/
Do wëbiérkù mómë baro wiele wspierónëch systemów, jakno ë wszelejaczich ôrtów instalacjowichmediów. Ma, dzãka chùtczémù przëstãpie do nétë wëbrôlë wersëjã netinst.

2. Instalacëjô KDE

Debian instalëjë nama z dodomù òkrãżé GNOME ë bez to bë dostac KDE (tuwò w wersëji 3.5.9) je nót, pò wësztartowaniô systemë z CD/DVD, do òptacëji bòtowaniô dopisac blós:

    install desktop=kde

Pò tim ju winstalëjë sã nama Debian z òkrãżã KDE. Przë instalacëji pòkôże sã wama pòle wëbierkù òptacëjnëch przëdôwków – tuwò wëbierzta fùljãzëkòwé wspiarcé kde-i18n.

3. Instalacëjô kaszëbsczich lopków z pòmòcą KPackage

Pò zakùńczony instalacëji môta Debiana w wëbróny przë ni jãzëkòwi wersëji.

3.1 Bë dodac kaszëbsczi jãzëk jakno domëszlny dlô systemë je nót zrëszëc programã KPackage. Przë pòlsczi wërsëji Deniana biéjta w Kde-menu do System ë tam wëbierzta KPackage

3.2 W KPackage biéjta do załóżczi Wszystkie ë wpiszta w pòlu szëbkbë csb
W skùtkù szëbkë wëskòknie wama kde-i18n-csb, co je szëkóna kaszëbską wersëją. (Mòżeta téż szrkac prosto za kde-i18-n-csb)

3.3 Klëknijta z lëwi starnë na kde-i18n-csb, a pò tim wcësnijta na spódkù knąpã Zainstaluj

3.4 Systema spitô sã waji ò parolã dlô brëkòwnika root – wpisztã jã (môtã jã pòdóną przë instalacëji systemë)

3.5 Pò pòmëszlnym wlogòwaniô wëskòknie wama òkno instalacëji, dze wcësnijta Zainstaluj

Terô na ekranie òbôczëta proces instalacëji kaszëbsczich lopków

3.6 Pò skùńczony instalacëji wcësnijta knąpã Gotowe ë wińdzta z programë

Kaszëbsczé lopczi môta ju terô w systemie ë je je le nót aktiwòwac

4. Wëbiérk kaszëbsczégò jãzëka dlô systemë

4.1 Wëbierzta w KDE-menu do Centrum sterowania.

4.2 Tam wëbierzta w menu Regionalne i dostepność pòdmenu Kraj/region i język.

4.3 Z prawi starnë wëbierzta w Dodaj język i tam w inne wëbierzta Kaszubski.

4.4 Kaszëbsczi wskòknął wama w pòlu brëkòwónëch jãzëków. Terô wcësnijta na spódkù knapã Zastosuj.

4.5 Systema zaktualni wama terô kònfigùracëjã. Pò tim zamknijta Centrum kontroli.

4.6 Terô le je nót zrësztartowac kòmpùtr.
Òptacëjno mòżeta zrësztartowac blós serwerã X wcëskając na raz kòmbinacëjã knapów Ctrl+Alt+Backspace.

Pò wlogòwaniô do systemë môta terô ju Debiana w kaszëbsczim jãzëkù. Je to generalno, w procëmnoce do Kubnutu, “czësté” KDE blós z dodôwkã kataloga Debian.

Z nôdzeją, że ten artikel stôł sã wama pòmòcny żëczëmë wama wiele szpôsu przë brëkùnkù kaszëbsczi wersëji KDE w Debianie.

Czëtôjta téż: Kaszëbskô klawiatura w KDE 3.5.x